Περιβάλλον, άνθρωποι, χρόνος

Απομείωση
Κοιτάξτε τα ανάγλυφα και τις λεπτομέρειες. Μήπως κάποιες μορφές δεν ξεχωρίζουν πια τόσο καθαρά γιατί αρκετά σημεία είναι «φαγωμένα»; Η φθορά αυτή ονομάζεται απομείωση: τμήματα της επιφάνειας χάνονται σταδιακά και οριστικά. H απομείωση του λίθου δεν συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα σημεία του, γιατί κάθε πέτρα αποτελείται από πολλά διαφορετικά στοιχεία που δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο. Η βροχή, ο αέρας και τα άλατα από το θαλασσινό περιβάλλον φθείρουν τα πιο ευάλωτα μέρη του, αφήνοντας τα σκληρότερα ανέπαφα.

Θραύση
Κάποιες φορές ένα τμήμα της κρήνης μπορεί να σπάσει και να αποκοπεί απότομα. Τότε μιλάμε για θραύση. Σε αντίθεση με τη σταδιακή απομείωση, η θραύση είναι συνήθως αποτέλεσμα έντονης μηχανικής καταπόνησης, ενός τυχαίου χτυπήματος ή μιας ισχυρής πίεσης, ενώ κάποιες φορές είναι και αποτέλεσμα βανδαλισμών.

Ρωγμή
Παρατηρήστε την επιφάνεια της κρήνης. Μήπως υπάρχουν λεπτές γραμμές που «κόβουν» την πέτρα ή σημεία που έχουν σπάσει και χαθεί; Οι ρωγμές μπορεί να είναι πολύ λεπτές και επιφανειακές ή βαθύτερες και δομικές. Δημιουργούνται όταν ο λίθος δέχεται δυνάμεις που δεν μπορεί να αντέξει (από σεισμούς, κραδασμούς, παγετό που διαστέλλει το νερό μέσα στους πόρους του, κ.ά.) και συχνά εξελίσσονται με το πέρασμα του χρόνου. Η εξέλιξή τους αυτή συχνά οδηγεί και σε θραύσεις.

Βιολογικές επικαθήσεις
Δεν αγαπούν μόνο οι άνθρωποι τα μνημεία! Βρύα, λειχήνες και μικροοργανισμοί φτιάχνουν το καινούριο τους «σπίτι» στα σκιερά και πλούσια σε υγρασία σημεία της κρήνης. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αισθητικό. Οι ρίζες των φυτών εισχωρούν μέσα στις σχισμές του λίθου και δημιουργούν μικρές και μεγαλύτερες ρωγμές. Παράλληλα, προβλήματα δημιουργούνται και από τα περιττώματα των πτηνών, τις κουτσουλιές δηλαδή, καθώς περιέχουν πολλές βλαβερές ουσίες που προσβάλλουν τη δομή του λίθου.

Αποσάθρωση
Μπορεί μια πέτρα να μετατραπεί σιγά-σιγά σε… σκόνη; Σε ορισμένες μορφές αποσάθρωσης, ο λίθος χάνει σταδιακά τη συνοχή του και η επιφάνειά του γίνεται σαθρή. Κάποια μέρη του λίθου είναι πιο ευάλωτα και φθείρονται πιο γρήγορα από άλλα. Έτσι αποσπώνται και αρχίζουν σιγά-σιγά να πέφτουν, μέχρι που η επιφάνεια μπορεί να μοιάζει σαν να μετατρέπεται σε άμμο ή σκόνη.

Αποφλοίωση
Μπορεί όμως ένας λίθος να… ξεφλουδίζει; Κι όμως μπορεί, η φθορά αυτή ονομάζεται αποφλοίωση. Δημιουργείται σταδιακά σε λεπτά στρώματα που τελικά μπορεί να αποκολληθούν. Η υγρασία, τα άλατα, οι μεταβολές της θερμοκρασίας αλλά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε πετρώματος μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνισή της.

Διάρρηξη και χρωματική αλλοίωση
Κάποιες φορές το πρόβλημα ξεκινά από «ασυμφωνία χαρακτήρων». Μπορεί στην αρχή μιας συμβίωσης όλα να είναι ρόδινα, αλλά ο χρόνος φέρνει στην επιφάνεια διαφορές και συγκρούσεις. Μέταλλο και λίθος, για παράδειγμα, αντιδρούν διαφορετικά στην υγρασία και στις αλλαγές της θερμοκρασίας. Όταν ένα μεταλλικό στοιχείο διαβρώνεται, διογκώνεται και προκαλεί συχνά ρωγμές, όπως και χαρακτηριστικές χρωματικές αλλοιώσεις, τη γνωστή μας σκουριά..

Χρωματικές αλλοιώσεις
Στις επιφάνειες της κρήνης βλέπετε παντού το ίδιο χρώμα; Η αλήθεια είναι πως στα λίθινα μνημεία κάποια σημεία μπορεί να είναι εμφανώς πιο ανοιχτόχρωμα ή πιο σκουρόχρωμα. Αυτές οι χρωματικές αλλοιώσεις δημιουργούνται από πολλούς παράγοντες: ρύπανση, άλατα, βιολογικές επικαθίσεις κ.ά. Μερικές από αυτές επηρεάζουν την αισθητική εικόνα του μνημείου, ενώ άλλες αποτελούν ενδείξεις ενεργής φθοράς και πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα.